ŞALGAM TARIMI

 

Sebze olarak değerlendirilen şalgamın turpları pişirilerek tüketilebildiği gibi Adana, Mersin gibi güney illerimizde mor havuç ile fermantasyona uğratılarak şalgam suyu üretiminde kullanılmaktadır.

 

Şalgam (Brassica campestris subsp. rapa) Brassicaceae (lahanagiller) familyası sebzeleri arasında yer almakta, şalgam olarak adlandırılan turpları ve tohumları farklı şekillerde değerlendirilmektedir. Genellikle geniş alanlarda yetiştirilen iri turplu şalgamlar hayvan yemi olarak değerlendirilmektedir.

 

Sebze olarak değerlendirilenlerin turpları pişirilerek tüketilebildiği gibi Adana, Mersin gibi güney illerimizde mor havuç ile fermantasyona uğratılarak şalgam suyu üretiminde kullanılmaktadır. Şalgam suyu bilinenin aksine sadece şalgam ile değil büyük oranda mor havuç ve bazı maddelerle birlikte hazırlanan karışımdan elde edilmektedir.

 

Yüksek miktarda mineral madde, kalsiyum, demir, A, B ve C vitamini, tiamin ve diğer vitaminleri içeren şalgamın anavatanı hakkında kesin olmamakla birlikte farklı görüşler vardır. Bazı araştırıcılar şalgamın Rusya, Sibirya, Kuzey Avrupa ve Asya orijinli olduğunu ileri sürmektedir. Şalgamın tüketilen kısmı kök ve hipokotilden oluşmakta ve turp olarak adlandırılmaktadır. Tohumları için yetiştirilen şalgamların bazıları turp oluşturmakta, bazıları ise turp oluşturmadan çiçeklenme dönemine geçmekte ve tohum oluşturmaktadır. Bu şalgamların tohumlarından yağ ve hardal elde edilmektedir. Ülkemizde birçok bölgede şalgam üretilmekte şalgam suyu, taze veya turşu yapılarak tüketilmektedir. 2003 yılı verilerine göre ülkemizde bin 500 ton şalgam üretimi yapıldığı bildirilmektedir.

 

 

 

Morfolojik özellikleri

 

Şalgamda sebze olarak değerlendirilen kısım aynı familyada bulunan turp gibi kök, kök+hipokotil veya hipokotil kısmından olgunlaşmakta ve turp olarak adlandırılmaktadır. Şalgam kazık kök yapısına sahip olup uygun toprak koşullarında derine inebilir. Kazık kök üzerinden yan kökler meydana gelebilir.

 

Turplar çeşit özelliğine göre kırmızı, mor, sarı, beyaz veya iki farklı rengin (alt kısmı beyaz üst kısmı kırmız pembe) bir araya gelmesi ile değişik renkli şalgam turpları meydana gelmektedir. Turp şekilleri yuvarlak, uzun, uzun yuvarlak, büyüklüğü ise yetiştirme koşulları ve çeşit özelliğine bağlı olarak 5-20 cm çapında ve 5-30 cm boyunda olabilmektedir. Hasadın gecikmesi ile irileşen şalgam turpları yeme kalitesini kaybeder koflaşma, liflenme ve odunlaşma görülür.

 

Yaprakları rozet gövde üzerinden çıkmakta ve en yaşlı yaprak en dıştaki yaprak olup büyüklüğü ve şekli çeşide göre değişmektedir. Yaprak kenarları testere dişli ve düz olabilir. Çiçek ve tohumları lahana grubunda yer alan diğer sebzelerin çiçek ve tohum özelliklerine benzer. Bazı şalgam çeşitlerinin tohumları yağ eldesi için önemlidir. Kışı düşük sıcaklık koşullarında geçirerek soğuklanma ihtiyacını karşılayan şalgam gün uzunluğunun artması ile çiçeklenir ve tohum oluşturur.

 

 

 

Yetiştirme koşulları

 

Serin iklim sebzeleri arasında yer alan şalgam düşük sıcaklıklara diğer türlere göre daha dayanıklıdır. Gelişme döneminde meydana gelecek yüksek sıcaklıklar koflaşma ve odunlaşmalara neden olur. Derin, geçirgen, organik madde bakımından zengin topraklar şalgam yetiştiriciliği için elverişlidir. Çok hafif ve ağır topraklar dışındaki pH 4.5–7.5 arasındaki tüm topraklarda şalgam yetiştiriciliği yapılabilir.

 

 

 

Yetiştirilme şekli

 

Şalgam genellikle direkt tohum ekimi ile yetiştirilir. Serin iklim sebzesi olması nedeniyle ılık iklime sahip bölgelerde mart-nisan aylarında sıcak bölgelerde ise ağustos-eylül aylarında tohum ekimi yapılır. Direkt tohum ekimi ile yetiştiricilik yapılacağından çimlenme ve çıkışın iyi olması için toprağın çok iyi bir şekilde hazırlanması gerekir. Toprak hazırlığından sonra dekara 4-6 ton/da çiftlik gübresi 10-15 kg azot, 8-10 kg fosfor, 20-30 kg potasyum ve 10-15 kg kalsiyum verilmesi gerekmektedir. Tohum ekimi küçük alanlarda elle geniş alanlarda ise işçiliği azaltmak amacıyla mibzerle yapılır.

 

Toprak koşulları ve yetiştirme şekline göre sıra arası 30-40 cm sıra üzeri 5-10 cm olacak şekilde tavlı toprağa ekim yapılmalıdır. Toprak tavında değil ise tohum ekiminden bir hafta sonra sulama yapılmalı, sulama için ise yağmurlama sulama yöntemi kullanılmalıdır. Tohum ekiminden 6-10 gün sonra çimlenme ve çıkış görülür ve 3-4 hafta sonra gerekli ise seyreltme yapılır ve boğaz doldurma işlemi yapılır.

 

Şalgam yetiştiriciliğinde verimin yüksek ürünün kaliteli olması için sulama ve toprak işlemenin düzenli olarak yapılması gerekir. Şalgamlar tohum ekiminden çeşit özelliğine bağlı olarak 90-120 gün sonra hasat olgunluğuna gelirler. Hasadın gecikmesi turpların odunlaşmasına ve pazar değerinin kaybolmasına neden olur. Hasattan sonra şalgam 2-5oC sıcaklıkta 3 aya kadar depolanabilmektedir. Verim çeşit ve yetiştirme koşullarına göre 3-5 ton/da arasında değişir.

 

Dünya ülkelerinde bazı şalgam çeşitleri genellikle yağ bitkisi veya yem bitkisi olarak kullanılmaktadır. Ülkemizde ise son yıllarda yem bitkisi olarak bilinen şalgam türlerinin üretimi hızlı bir şekilde artış göstermektedir.

 

Şalgamın idrar ve balgam söktürücü gibi bazı özelliklerinin olduğu bildirilmektedir.