BUĞDAY MOZAİK VİRÜSÜ

 

                                                     (Wheat mosaic virüs )

5.1. Etmenin tanımı ve yaşayışı
 

Hastalığın etmeni toprak kökenli buğday mozaik virüsüdür. Buğdayda bu virüs bitki özsuyu ile birlikte taşınmaktadır. Polymyxa graminis fungusu, topraktaki virüsün vektörüdür. Doğal enfeksiyon serin şartlarda (12-15 C) ve yüksek toprak neminde artış göstermektedir. Hastalığın inkubasyon devresi uzundur (40-90 gün). Bu nedenle kışlık ekilen buğdaylarda belirti görülmekte, ilkbaharda ekilenlerde görülmemektedir. Virüs’ün kil zerreleri tarafından tutulup daha sonra herhangi bir organizma yardımı olmaksızın bitkiyi enfekte edebileceği kayıtlıdır.

5.2. Hastalığın belirtileri, ekonomik önemi ve yayılışı
 

Sonbaharda ender görülen mozaik lekeleri, daha çok ilkbaharda kendini gösterir. Benekler ve lekeler, uzunluk ve genişlikte değişen, yaprak damarı boyunca uzanan düzgün olmayan çizgiler halindedir. Lekeli yapraklar bazen normal yeşil zemin üzerinde açık yeşil izler halinde görülürler. Çoğu zaman da açık yeşil zemin üzerinde koyu yeşil lekelidirler. Bazı varyetelerde de yapraklarda açık sarı şekiller ve devamlı olmayan çizgiler meydana gelir. Mozaik lekeleri yaprak kını ve kavuzlarda da görülür, mozaik lekelerine ek olarak bazı varyetelerde bodurlaşma, cüceleşme ve proliteration'a neden olur. Rozetleşme diye tanımlanan bu durum tarlada birçok veya tek bitkiden oluşan öbekler halinde görülür. Eskişehir'de Kıraç-66 ve Köse buğdaylarında rozetleşme ve cüceleşme şiddetlidir. Rozetleşmiş bitkilerin yaprakları daha sonra mozaik lekelerini maskeleyecek şekilde koyu yeşile döner.Toprak kökenli buğday mozaik virüsü, Kansas'ta % 25, Missouri'de % 50 verimi azaltmaktadır. Hastalığın elverişli yıllarda, zararı daha da artmaktadır. Ülkemizde, Eskişehir'de hastalığın epidemi yaptığı yıllarda, bulaşık tarladan hiç ürün alınmamaktadır. Eskişehir'de Alpu'da yaygındır.

5.3. Konukçuları
 

Buğday, arpa , çavdardan başka Agropyron, Agrostis, Bromus, Dactylis, Fes-tuca, Lolium, Panicum, Phleum ve Poa gibi bitkiler hastalığın konukçularıdır.

5.4. Mücadelesi
 

5.4.1. Kültürel Önlemler:
 

Hastalıktan korunmak için dayanıklı veya toleranslı varyeteler kullanmak gereklidir. Virüs toprakta uzun yıllar (6 yıl) kalabilmektedir.

Toprak 50-60 °C ısıtıldığında bulaşıcı özelliğini kaybetmektedir. Ancak toprağı ısıtmanın pratikte bir değeri yoktur.

Eskişehir'de 1977-1979 yılında yapılan çalışmada, Ak 702 (Ak başak) ve Zincirli (Lokal bir çeşit) buğdayları, Buğday Mozaik Virüsü’ne dayanıklılık göstermiştir. Bulaşık olan tarlalara daha verimli çeşit bulunana kadar Ak 702 buğday çeşidi ekimi önerilmektedir.