DOMATES ÇİFT ÇİZGİLİ VİRÜS HASTALIĞI

 

(Tomato mosaic virüs + Potato virüs X)

Etmenin tanımı ve yaşayışı
Hastalık, Tütün mozaik virüsü ve Patates X virüsünün birlikte yaptıkları enfeksiyon sonucu oluşan önemli bir hastalıktır. Domates ve patates ürünlerinin birbirine yakın olarak üretildiği yörelerde önemlidir. Etmenler konukçularında sistemik olarak bulunur, hastalıklı bitki artıklarında ve yabancı otlarda yaşayışlarını sürdürebilirler. Mekanik olarak, gerek toprak üstünde bitkilerin birbirlerine, gerekse toprak altında köklerin değmesi yoluyla bir bitkiden diğerine geçer. Domates tohumları virüsü taşır, ayrıca küs-küt ile de yayılır.

Hastalığın belirtileri, ekonomik önemi ve yayılışı

 

Hastalığın ilk belirtileri tepe yapraklarda oluşan çok sayıdaki koyu kahverengi-siyah nekrotik lekelerdir. Gövde üzerindeki hafifçe çökük uzunlamasına çizgi şeklindeki belirtiler yaprak sapında da devam eder. Enfeksiyon büyüme noktasına ulaştığı zaman bitkide ölüm görülür. Bitkinin tümünde bir bodurlaşma ve yaprakların küçülmesi şeklinde deformasyon oluşur, enfeksiyondan önce gelişmiş olan yaprak ve meyveler normal görünüşlerini korur, ancak genç sürgünler yukarıdaki belirtileri gösterir. Meyveler üzerinde de önce kabarcık daha sonra çökmüş kahverengi lekeler oluşur.

Hastalığın ekonomik önemi enfeksiyon zamanına ve virüslerin virülent oluşuna bağlı olarak değişkenlik gösterilebilir. Fakat Patates X virüsü’nün geç enfeksiyonlarda da ürünü etkilediği saptanmıştır.

Ülkemizde Ege, Akdeniz ve Orta Anadolu Bölgesinde saptanmıştır.

Konukçuları

 

Başlıca domates ve patateste bulunan etmenler, ayrı ayrı diğer sebze ve yabancı otlarda da bulunabilir.

Mücadelesi

 

Kültürel Önlemler
Domates ve patates ürünleri bir arada yetiştirilmemelidir. Hastalıklı olduğundan şüphe edilen bitkiler sökülüp yakılmalıdır, civarındaki yabancı otlarla mücadele edilmeli, özellikle küsküt görülünce derhal sarıldığı bitkiyle birlikte sökülüp yakılmalı, en küçük parçanın kalmamasına özen gösterilmelidir. Bakım işlemlerinden önce eller bol sabun ve su ile yıkanmalıdır. Ekim nöbeti aşağıdaki gibi uygulanmalıdır.

  • Birinci yıl: Domates, biber, patlıcan, hıyar, kabak, patates
  • İkinci yıl: Havuç, soğan, sarımsak, ıspanak, kereviz
  • Üçüncü yıl: Bakla, bezelye, fasulye
  • Dördüncü yıl: Karnabahar, lahana, turp, marul, pırasa

Sertifikalı tohum kullanılmalıdır.

Kimyasal Mücadele

 

Bitki koruma ürünleri bölümüne bakınız.

Hastalık etmenine karşı doğrudan bir kimyasal mücadele yoktur; ancak bu etmenin vektörleri olan emici böceklere karşı mücadele yapılması hastalığın taşınmasını önlemek yönünden yararlıdır. Kullanılacak ilaçlar için ilgili talimata bakılır.